738

Homininae 

• Tribus Gorillini
  • Gorilla's (Gorilla)
    
• Tribus Hominini
• Oreoptihecus bamboli ?

Bron: Hominidae - Wikipedia en Evolutie van de mens

Uit moleculair onderzoek had men ongeveer 20 jaar geleden vastgesteld dat de evolutielijnen van mens, chimpansee en gorilla ongeveer 8 miljoen jaar geleden uiteen zijn gegaan (die van mens en chimpansee mogelijkerwijze zelfs slechts 6 miljoen jaar). Nieuwe vondsten van de vroege gorillafossielen maken het waarschijnlijk dat deze gemeenschappelijke oorsprong toch wat verder in het verleden ligt dan men aanvankelijk dacht: ca. 8 mjg.

In Kenia werden in 1997 in Kenya bij de Samburu-heuvels ten noorden van Nairobi kaakfragmenten gevonden van een een 9,5 miljoen jaar oude gorilla-achtige aap die leefde in het midden en laat Mioceen. De onderzoekers Martin Pickford en Hidemi Ishida doopten het dier Samburupithecus kiptalami. Belangrijk kenmerken van deze voorouder zijn de kleine tanden met dik glazuur. Samburupithecus kiptalami was ongeveer 60 kg zwaar en was waarschijnlijk een op vier poten lopende vruchteneter, die grotendeels leefde op de grond. Zijn leefomgeving was waarschijnlijk een mozaïek van open bossen en stukken savanne.

Van nog oudere datum zijn de fossielen van de Chororapithecus abyssinicus. Van deze mensaap zijn in Ethiopië negen gefossiliseerde tanden gevonden. Het gaat om 8 kiezen en 1 hoektand, afkomstig van tenminste drie verschillende individuen. De vorm van deze tanden is nauwelijks te onderscheiden van die van een gorilla. Het is duidelijk dat deze tanden hebben toebehoord aan een grote mensaap, die hoofdzakelijk grove, vezelrijke plantenkost at. De Chororapithecus abyssinicus leefde ongeveer 10–10.5 miljoen jaar geleden, tijdens het Mioceen. Aangenomen wordt dat het gaat om een zeer vroege soort gorilla Het bestaan van de soort zou een aanwijzing kunnen zijn dat de laatste gemeenschappelijke voorouder van mens en gorilla aanmerkelijk vroeger geleefd heeft dan het tot dusver aangenomen tijdstip waarop beide evolutielijnen uit elkaar zijn gegaan, namelijk ongeveer 8 miljoen jaar geleden. Sommige onderzoekers, zoals Jay Kelley van de University of Illinois in Chicago, zijn echter van oordeel dat Chororapithecus niet noodzakelijkerwijze een voorouder van de gorilla hoeft te zijn. Het zou een oude mensaap kunnen zijn waarvan de tanden door convergente evolutie heel veel op die van de latere gorilla zijn gaan lijken, omdat deze mensaap van vergelijkbare ruwe plantenkost heeft geleefd. 

De naam van het geslacht verwijst naar de Keniaanse regio Nakali, waar het fossiel gevonden werd, terwijl de soort vernoemd is naar de Japanse geoloog Nakayama, die aan het project deelnam en tijdens zijn werkzaamheden is overleden. Nakalipithecus nakayamai leefde tijdens het begin van het Laat Mioceen (ongeveer 10 miljoen jaar geleden) in het gebied van het huidige Kenia. De mensaap is beschreven aan de hand van een fossiel kaakbeen en 11 tanden, die in 2005 werden opgegraven door een team van Japanse en Keniaanse onderzoekers in het Nakali-gebied in Noord-Kenia. Dit fossiel vormt, tezamen met de in Griekenland gevonden overblijfselen van de sterk erop gelijkende Ouranopithecus, een sterke ondersteuning voor het vermoeden dat de evolutielijnen van chimpansee en mens niet later dan 8 miljoen jaar geleden uiteen zijn gegaan. Nakalipithecus staat waarschijnlijk heel dicht bij de laatste gemeenschappelijke voorouder van chimpansee en mens. In de tweede plaats ondersteunt de vondst de opvatting dat de vroege ontwikkeling van de mens en zijn naaste verwanten zich volledig in Afrika heeft voltrokken. Vanwege het gebrek aan Afrikaanse vondsten van mensapen in de periode van 15 tot 6 miljoen jaar was er namelijk een concurrerende theorie opgekomen, die inhield dat de evolutie van de mensapen weliswaar in Afrika was begonnen, maar dat de mensapen daar zo'n 15 miljoen jaar geleden waren uitgestorven. Inmiddels had de superfamilie zich echter ook naar Zuid-Azië en Europa verspreid, waar er een redelijk aantal vondsten van fossiele mensapen in die periode is gedaan. Vanuit Azië zouden de mensapen dan 6 tot 8 miljoen jaar geleden Afrika weer hebben gekoloniseerd. De vondst van de Nakalipithecus - tezamen met die van Samburupithecus en Chororapithecus - lijkt deze theorie te weerleggen. 

colofon