5103

De woontoren (donjon)

Mottekastelen

In de meeste gevallen wordt de alleenstaande houten toren vervangen door een stenen versie met  zeer dikke muren, waarin slechts enkele lichtspleten zitten en die voorzien zijn van een gekanteelde  borstwering. Een dergelijke toren wordt meestal, met een woord van Latijnsgermaanse oorsprong, donjon genoemd. De aanduiding 'bergvrede' komt ook voor. Men bouwt de toren volgens een rond of  vierkant grondplan. Ze staan al dan niet op een hoogte en worden omringd door een weermuur,  gracht of door beide. Verschillende van deze donjons zijn in latere tijden een deel geworden van een uitgebreider complex,  waarin ze de functie van laatste toevluchtsoord vervullen. Het is niet altijd duidelijk geworden of men deze donjons in oorsprong moet zien als geregeld bewoonde verdedigingstorens. Het lijkt meer waarschijnlijk dat deze in het begin uitsluitend een defensieve functie hebben en pas in tijden van gevaar bezet worden door een meestal zeer klein garnizoen. In tijden van vrede zullen houten opstallen dicht bij de toren tot vaste bewoning hebben gediend. Deze torens moeten nauwelijks  bewoonbaar zijn geweest.

Gedurende een periode van meer dan drie eeuwen is het "kasteel" van de edelman, die niet over een ruime beurs beschikt, de eenvoudige woontoren. De meest voorkomende woontoren is de vierkante of rechthoekige. 
De woontorens uit de 13de eeuw hebben zware muren, tot  soms drie meter dik. Het is merkwaardig dat die woontorens in die drie eeuwen praktisch geen veranderingen of verbeteringen vertonen. Soms wordt er meer dan één kamer per verdieping gevonden. Er schijnt verder helemaal geen stijlontwikkeling te zijn. De woontorens worden gezien als noodzakelijke  bouwsels waaraan geen rompslomp te pas behoeft te komen. Gewoonlijk hebben ze maar drie  verdiepingen, daarbij inbegrepen de kelder. Een verbrede dakgoot achter de kantelen dient vermoedelijk als weergang. In de tijd van onveiligheid op het platteland biedt de woontoren enige beschutting, al is deze niet zo sterk als een kasteel of een motte.

laatst bijgewerkt: 01-10-03

colofon