9714 Vervolgingen van homoseksuelen in de Republiek
Lage Landen in de 18e eeuw
In de 18e eeuw zien we in de Nederlanden voor het eerst grootscheepse vervolgingen van "sodomieten". De eerste vervolgingsgolf begint in 1730. In dat jaar betrapt de koster van de Dom in Utrecht twee mannen in de toren op het plegen van sodomie. De arrestatie van deze twee veroorzaakt een kettingreactie. Eén van de arrestanten is zee mededeelzaam en helpt de rechtbank aan een groot aantal namen van mannen en andere steden, verspreid over de gehele Republiek. Uit de getuigenissen van de arrestanten blijkt dat sodomieten uit verschillenden steden elkaar kennen, contacten met elkaar onderhouden en bovendien vaste ontmoetingsplaatsen hebben. Men besluit fors op te treden om het kwaad uit te roeien. In totaal treft de vervolging in de jaren 1730 - 1731 ruim 300 mannen, van wie de meesten zijn gevlucht. Volgens artikel 6 van een placaat uitgevaardigd door de Staten van Holland en West-Friesland is iedereen verdacht, die zich tussen mei en augustus 1730 zonder geldige reden buiten zijn woonplaats bevindt en huis en familie heeft verlaten. De verdachten worden gedaagd om voor het gerecht te verschijnen. Als na drie van deze zogenaamde dagingen de verdachte wegblijft, wordt hij veroordeeld tot eeuwige verbanning. Met een beroep op de bijbel verkondigt het placaat dat op sodomie de doodstraf staat. 
Voorwaarde voor een veroordeling is echter dat de verdachte de daad - meestal anaal contact - bekent. Andere seksuele handelingen worden gestraft met langdurige opsluiting. In Amsterdam zijn in de jaren 1730 - 1731 5 van de 46 voor sodomie gedagvaarde personen ter dood veroordeeld. In Den Haag zijn sodomieten opgehangen en hun lijken verbrand of bij Scheveningen in zee geworpen. Bijna alle veroordeelde sodomieten in Amsterdam sterven aan de wurgpaal, een straf met een symbolische betekenis omdat die anders alleen op vrouwen wordt toegepast.

Een triest dieptepunt in de 18e eeuwse vervolgingen is de terreur van Rudolf de Mepsche, plaatselijk rechter in het Groningse dorp Faan. Aangemoedigd door zijn vriend, dominee Van Bijler, die in preken en publicaties een verwoede kruistocht tegen sodomie houdt, jaagt de Mepsche het spook na onder de godvrezende plattelandsbevolking. Tientallen mannen en jongens worden opgepakt en 22 van hen, in de leeftijd van 15 tot 48 jaar, zijn op 24 september 1731 in Faan gewurgd en daarna verbrand. Het is nog altijd onduidelijk of de Mepsche zich heeft laten leiden door louter politieke overwegingen of zich heeft laten inspireren door de opvattingen van de toenmalige predikant van Niekerk. dominee Van Byler, de schrijver van het boek “De Helsche Boosheit of de Grouwelijke Sonde der Sodomie”.

Links: geschrift van ds. van Byler (Bron: Historische kring Zuidhorn)
De personen die bij de divers processen in het land betrokken zijn, komen uit alle lagen van de bevolking. Toch weten de heren van betere stand, uit de koopmans, regenten- en adellijke families die relatief oververtegenwoordigd zijn, aan de werktuigen van de scherprechter te ontsnappen. Zij hebben het geld om uit te wijken zodra hun namen genoemd dreigen te worden. ook wordt menigeen op tijd gewaarschuwd door een magistraat uit eigen kring. De sodomieprocessen krijgen veel aandacht, zowel in binnen- als buitenland. Engelse en Amerikaanse kranten volgen de ontwikkelingen in Holland. In eigen land schrijven dominees uitgebreide verhandelingen. Talloze gelegenheidsgedichten en kopieën van dagvaardingen en veroordelingen vinden gretig aftrek bij het publiek.

Ook nadien hebben zich nog golven van veroordelingen voorgedaan, in de jaren1764 - 1765, 1776 - 1779 en 1795 - 1798. Na 1765 vinden er in Amsterdam geen executies meer plaats vanwege sodomie. De straf is dan verbanning of opsluiting. Hoewel levenslange veroordeling na 1768 niet meer wordt opgelegd, betekent ene gevangenis van 10 of 20 jaar voor velen dat zij niet meer levend de gevangenis verlaten. Tegen heit einde van de eeuw kunnen zelfs handtastelijkheden en verleidingspogingen een reden tot veroordeling zijn

bron: Goed verkeerd: Geschiedenis van homoseksuele mannen en lesbische vrouwen in Nederland. - Amsterdam, Amsterdams Historisch Museum / Stichting Vae Solis, 1989; p. 2-3

z. ook: 

colofon

Laatst bijgewerkt: 07-06-10