465

Docodonta

Synapsida Therapsida Theriodontia Cynodontia Mammaliaformes Docodonta
Tot de Morganucodontidae behoort de orde Docodonta. 

De Docodonta leefden van het Midden-Jura tot Laat-Krijt. Ze zijn niet verwant aan de hedendaagse zoogdiergroepen en staan evolutionair gezien tussen de basale zoogdieren, zoals Morganucodon en de overige zoogdieren in. Sommige wetenschappers vinden de Docodonten dermate primitief dat ze menen dat deze dieren geen echte zoogdieren maar mammaliaformes zijn.

Docodon
Links: Stamboom van de Zoogdieren waarin te zien is dat de Morganucodontiden en Docodonta die zich hieruit hebben ontwikkeld, ver af staan van de Vroege Theria en Placentale Zoogdieren.
Uit het Midden- of Laat Jura (180-140 miljoen jaar geleden) dateert een fossiele tand die in 2001 werd gevonden bij de stad Tasch-Kömür in Kirgizië. Uit de gevonden resten blijkt dat de tand moet hebben toebehoord aan een nog onbekende soort van de groep Docodonten. Het moet een dier zijn geweest dat onder de grond leefde en veel anatomische karakteristieken deelde met de huidige mollen (Laurasiatheria). De groep van de Docodonten, die tot nu toe alleen bekend was uit Europa en Noord-Amerika, wordt gekenmerkt door een gebit met merkwaardig gevormde tanden. Ze bevatten een aantal scherpe toppen, die niet goed verklaarbaar zijn, omdat de Docodonten waarschijnlijk van zachte organismen zoals wormen en larven leefden. 
Ander voedsel lijkt, gezien hun ondergrondse leefwijze en hun minder voor plantaardig voedsel geschikte gebit, niet waarschijnlijk. Dit type tand komt niet meer voor bij de huidige zoogdieren, in het bijzonder de muizen en de mollen, die aan deze groep verwant zijn.

Naamgever van de orde Docodonta is het geslacht Docodon, dat in 1881 door Othniel Charles Marsh werd beschreven en tijdens het Laat-Jura in Europa en Noord-Amerika leefde. Andere bekende geslachten van Docodonten zijn Castorocauda, die uiterlijk en wat betreft leefwijze op een hedendaagse bever leek, en Reigitherium, de laatst bekende docodont.

  • Familie Megazostrodontidae (Gow, 1986)
     Van Megazostrodon is zelfs een vrijwel compleet skelet gevonden in Zuid-Afrika. In al deze gevallen gaat het om kleine diertjes, met een lengte van zo'n tien centimeter. 
  • Familie Docodontidae (Simpson 1929)
     De grote oogkassen van Morganucodon geven aan, dat dit diertje waarschijnlijk vooral 's nachts actief was. Waarschijnlijk leken deze vormen in hun levenswijze sterk op de huidige spitsmuizen.  
     
  • Familie Reigitheriidae
  • Familie Thegotheriidae
Castorocauda lutrasimilis (z. afb. hierboven) leefde leefde 164 miljoen jaar geleden tijdens het Midden-Jura in het huidige Binnen-Mongolië. De geslachtsnaam betekent "beverstaart", de soortnaam: "op een otter gelijkend". Het dier was ongeveer een halve meter lang en rond de 800 gram zwaar, waarmee Castorocauda een ware reus was onder de toenmalige zoogdierachtige vormen. Castorocauda is binnen de Docodonta met meest verwant met de Europese vormen Krusatodon en Simpsonodon. Zoals de naam al aanduidt gaat het om een dier dat, hoewel niet tot de zoogdieren in strikte zin behorend, wel veel eigenschappen heeft van een modern zoogdier, met name de haarvacht. Dát Castorocauda een vacht bezat, toont het fossiel onomstotelijk aan want het bezit zo'n buitengewone staat van preservering dat de haren bewaard zijn gebleven, ook van een ondervacht. Het is de vroegst bewaard gebleven aan die van zoogdieren homologe vacht die tot nu toe bekend is. Voor de beschrijving van Castorocauda waren de zoogdieren uit de Yixian-formatie (circa 125 miljoen jaar oud), zoals Eomaia en Sinodelphys, de oudst bekende zoogdieren waarbij een vacht bewaard is gebleven. Het fossiel toont ook dat de vrij dikke staart in de achterste helft schubben bezat zoals een bever. Het gebit is echter van een carnivoor, vandaar dat de soortnaam naar een otter verwijst. Er zijn ook nog vage sporen van webben tussen de tenen, zodat een aquatische levenswijze verondersteld wordt. Bovendien zijn bij Castorocauda sporen aan de enkels bewaard gebleven, die waarschijnlijk net als bij het hedendaagse vogelbekdier de uitgangen bevatten van gifklieren. Dergelijk complete fossielen van Mammaliaformes uit het Mesozoïcum zijn een hoge uitzondering.

Tot de Megazostrodontidae behoort de Megazostrodon ("Enorme Ring Tand"), die bekend staat als een van de oudste zoogdieren. Het was een klein diertje, 12 centimeter lang en nog geen kilogram zwaar, maar de vondst van het Megazostrodonskelet in het Afrikaanse land Lesotho is wel van enorm belang. Fossielen van de eerste zoogdieren zijn namelijk erg zeldzaam, aangezien hun tere botjes moeilijk fossiliseren. Van Megazostrodon is echter een compleet skelet gevonden en deze laat prima zien hoe dit primitieve zoogdier er uit zag. Megazostrodon had ongeveer het uiterlijk van een spitsmuis, maar met langere achterpoten. De Megazostrodon leefde van het Laat-Trias tot het Vroeg-Jura en dit zoogdiertje jaagde waarschijnlijk 's nachts op insecten en kleine ongewervelden.

In China en Europa leefde een verwant van Megazostrodon, Morganucodon.

 

Gemaakt: 02-04-08; laatst bijgewerkt: 12-04-04

colofon